Po zaniku podstawowego zasilania winda reaguje zgodnie z konfiguracją układu sterowania i zastosowanym zasilaniem awaryjnym. W urządzeniu wyposażonym w automatyczny system uwalniania pasażerów dodatkowe źródło energii może umożliwić kontrolowane doprowadzenie kabiny do przystanku i otwarcie drzwi.
Nie każda winda ma jednak taki system i nie każda zachowuje się podczas braku prądu w identyczny sposób. Znaczenie mają między innymi rodzaj napędu, sterowanie, wyposażenie w akumulatory, UPS lub inne źródło energii oraz sposób zasilania rezerwowego budynku.
W artykule posługujemy się popularnym określeniem „zjazd awaryjny”, choć technicznie funkcja ta może być określana jako automatyczne uwalnianie pasażerów. Co ważne, kabina nie zawsze musi jechać w dół ani na parter.
Artykuł przygotowany na podstawie doświadczenia Windpoldźwig w serwisie, konserwacji i modernizacji urządzeń dźwigowych.
W skrócie – co dzieje się z windą po zaniku prądu?
| Sytuacja | Co może się wydarzyć? |
|---|---|
| Winda ma automatyczny system uwalniania | Kabina może zostać automatycznie doprowadzona do odpowiedniego przystanku, a drzwi otwarte. |
| Winda nie ma takiego systemu | Kabina może pozostać zatrzymana do czasu przywrócenia zasilania lub bezpiecznego uwolnienia pasażerów. |
| Winda jest elektryczna | Kierunek i sposób jazdy awaryjnej zależą od napędu, sterowania i konfiguracji systemu. |
| Winda jest hydrauliczna | System może umożliwiać kontrolowane opuszczenie kabiny do odpowiedniego przystanku. |
| Budynek ma agregat | Winda może zostać objęta zasilaniem rezerwowym, jeśli przewiduje to projekt instalacji. |
| Zadziałał zjazd awaryjny | Nie oznacza to automatycznie dalszej normalnej pracy urządzenia. |
Najważniejsze: brak prądu, automatyczne uwalnianie pasażerów i zasilanie windy z agregatu to trzy różne zagadnienia.
Jak działa automatyczny zjazd awaryjny windy?
Szczegółowa sekwencja zależy od konkretnego urządzenia, ale typowy system automatycznego uwalniania może działać według następującego schematu:
1. System wykrywa zanik podstawowego zasilania
Układ sterowania rozpoznaje brak napięcia sieciowego i przerywa normalny tryb pracy urządzenia.
2. Winda przechodzi w tryb awaryjny
Jeżeli urządzenie ma odpowiednie wyposażenie, do wybranych podzespołów zostaje doprowadzona energia z akumulatora, UPS-a lub innego przewidzianego źródła awaryjnego.
3. Kabina jest przemieszczana w kontrolowany sposób
System doprowadza kabinę do przystanku zgodnie z logiką zaprogramowaną dla konkretnej konstrukcji. Nie należy zakładać, że będzie to zawsze parter albo że kabina zawsze pojedzie w dół.
4. Kabina zatrzymuje się na poziomie przystanku
Po osiągnięciu odpowiedniej pozycji urządzenie umożliwia bezpieczne otwarcie drzwi.
5. Pasażerowie opuszczają kabinę
W typowym systemie ratunkowym głównym celem jest uwolnienie pasażerów. Po wykonaniu tej funkcji winda może pozostać wyłączona z normalnej eksploatacji do czasu powrotu właściwego zasilania.
Ważne: zjazd awaryjny nie jest uniwersalnym systemem rozwiązującym każdą awarię windy. Jego działanie zależy od przyczyny zatrzymania i konfiguracji urządzenia. Jeśli wystąpi inna usterka, np. związana z drzwiami, sterowaniem, napędem lub określonym obwodem bezpieczeństwa, automatyczna procedura uwolnienia może nie zostać wykonana.
Czy każda winda ma automatyczny zjazd awaryjny?
Nie. Obecność takiego rozwiązania zależy między innymi od:
- wieku i konstrukcji windy,
- rodzaju napędu,
- zastosowanego sterowania,
- zakresu wcześniejszych modernizacji,
- wyposażenia w dodatkowe źródło energii.
Starsze urządzenie może nie mieć automatycznego systemu uwalniania pasażerów. Nie da się też wiarygodnie określić obecności tej funkcji wyłącznie na podstawie wyglądu kabiny.
O tym, jak konkretna winda zachowa się po zaniku zasilania, powinny decydować jej dokumentacja i rzeczywiste wyposażenie.
Jak działa zjazd awaryjny w windzie elektrycznej i hydraulicznej?
Sposób realizacji funkcji awaryjnej zależy przede wszystkim od rodzaju napędu i konstrukcji urządzenia.
Winda elektryczna
W windzie elektrycznej system awaryjny może wykorzystać dodatkowe źródło energii do sterowania napędem i kontrolowanego przemieszczenia kabiny.
W zależności od rozwiązania kabina może zostać doprowadzona do najbliższego możliwego przystanku albo do innego poziomu przewidzianego w logice sterowania.
„Zjazd awaryjny” nie musi więc oznaczać jazdy w dół. W określonych konstrukcjach możliwy jest ruch w kierunku wybranym przez system jako właściwy dla procedury uwolnienia.
Winda hydrauliczna
W urządzeniu hydraulicznym rozwiązanie może polegać na kontrolowanym opuszczeniu kabiny do niższego przystanku oraz wykorzystaniu zasilania awaryjnego do sterowania i otwarcia drzwi.
Nie jest to jednak uniwersalny sposób działania wszystkich wind hydraulicznych. Dokładna sekwencja zależy od konstrukcji konkretnego układu.
Ręczne uwalnianie pasażerów, ingerencja w napęd, hamulce, zawory lub układ sterowania nie są czynnościami przeznaczonymi dla użytkownika windy.
Bateria, UPS i agregat – czym się różnią?
To trzy rozwiązania, które bywają mylone, choć mogą pełnić zupełnie inne funkcje.
| Rozwiązanie | Do czego służy? |
|---|---|
| Bateria systemu awaryjnego | Może dostarczać energię potrzebną do wykonania określonej procedury, np. doprowadzenia kabiny do przystanku i otwarcia drzwi. |
| UPS | Podtrzymuje zasilanie określonych obwodów lub urządzeń zgodnie z projektem systemu. |
| Agregat prądotwórczy | Dostarcza zasilanie rezerwowe do instalacji budynku lub wybranych odbiorów, które mogą obejmować windy. |
| Zasilanie sieciowe | Umożliwia standardową pracę urządzenia w normalnych warunkach. |
Bateria służąca do automatycznego uwolnienia pasażerów nie musi zapewniać energii wystarczającej do normalnej pracy windy podczas całej przerwy w dostawie prądu.
Istnieją bardziej rozbudowane rozwiązania bateryjne, ale są one cechą konkretnych urządzeń i konfiguracji, a nie standardem dotyczącym wszystkich wind.
Czy agregat prądotwórczy zastępuje zjazd awaryjny?
Nie. To inne rozwiązania.
Automatyczny system uwalniania ma przede wszystkim wykonać określoną procedurę po utracie podstawowego zasilania.
Agregat jest natomiast źródłem energii rezerwowej dla budynku lub określonych instalacji. Jeżeli projekt przewiduje zasilanie windy z agregatu, po jego uruchomieniu możliwa może być dalsza praca urządzenia zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem.
W budynku z kilkoma windami system może również przewidywać określoną kolejność ich zasilania lub sprowadzania do wybranego poziomu.
Dlatego samo stwierdzenie:
„Budynek ma agregat.”
nie odpowiada jeszcze na pytanie, co stanie się z konkretną windą.
Trzeba wiedzieć, czy urządzenie jest objęte zasilaniem rezerwowym i jaki scenariusz pracy został przewidziany w instalacji.
Do którego piętra pojedzie winda przy zjeździe awaryjnym?
Nie istnieje jeden poziom docelowy dla wszystkich wind.
W zależności od konstrukcji i konfiguracji systemu kabina może zostać skierowana do:
- najbliższego przystanku,
- najbliższego możliwego przystanku w wybranym kierunku,
- najniższego przystanku,
- innego poziomu określonego przez logikę systemu.
Dlatego popularne przekonanie, że po zaniku prądu każda winda automatycznie zjeżdża na parter, jest nieprawidłowe.
Czy po zjeździe awaryjnym winda może dalej jeździć?
Zależy od zastosowanego rozwiązania.
W typowym systemie automatycznego uwalniania sekwencja może wyglądać następująco:
doprowadzenie kabiny do przystanku → otwarcie drzwi → opuszczenie kabiny przez pasażerów → wyłączenie urządzenia z normalnej pracy
W innych instalacjach budynek może dysponować zasilaniem rezerwowym pozwalającym na dalsze działanie wybranej windy.
„Winda ma baterię” nie oznacza automatycznie, że może normalnie pracować bez zasilania sieciowego.
Co jeśli winda nie ma automatycznego zjazdu awaryjnego?
Jeżeli po zaniku zasilania kabina pozostanie zatrzymana między piętrami, pasażer powinien:
- pozostać w kabinie,
- użyć przycisku alarmowego lub systemu łączności,
- przekazać informację obsłudze lub pogotowiu dźwigowemu,
- nie otwierać drzwi na własną rękę,
- poczekać na bezpieczne uwolnienie.
Nie należy samodzielnie wykonywać czynności technicznych przy urządzeniu.
Więcej informacji znajduje się w poradniku: co zrobić, gdy winda stanie między piętrami.
Czy przy braku prądu zgaśnie światło i przestanie działać alarm?
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich urządzeń. Zakres funkcji podtrzymywanych po zaniku podstawowego zasilania zależy od konstrukcji i wyposażenia konkretnej windy.
Dodatkowe źródła energii mogą podtrzymywać między innymi:
- oświetlenie awaryjne,
- łączność alarmową,
- wybrane elementy sterowania,
- system automatycznego uwalniania.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie te funkcje są realizowane identycznie w każdej windzie.
Brak prądu a pożar – to różne scenariusze
Automatyczny zjazd związany z utratą zasilania nie powinien być utożsamiany z działaniem windy podczas pożaru.
Oddzielnymi zagadnieniami są między innymi:
- zjazd awaryjny po zaniku napięcia,
- scenariusz pożarowy budynku,
- jazda pożarowa,
- funkcje dźwigu dla straży pożarnej,
- specjalnie projektowane rozwiązania ewakuacyjne.
Zwykły system automatycznego uwalniania po zaniku zasilania nie oznacza, że winda może być używana do samodzielnej ewakuacji podczas pożaru.
Czy starszą windę można doposażyć w zjazd awaryjny?
W wielu przypadkach można rozważyć taką modernizację, ale możliwość jej wykonania zależy od konkretnego urządzenia.
Przed określeniem zakresu prac trzeba sprawdzić między innymi:
- rodzaj napędu,
- sterowanie,
- instalację elektryczną,
- układ drzwi,
- zastosowane zabezpieczenia,
- możliwość integracji dodatkowego źródła energii,
- dokumentację techniczną.
W starszej windzie zakres modernizacji może obejmować więcej niż sam montaż baterii. Jeżeli sterowanie lub inne podzespoły są przestarzałe, konieczna może być szersza przebudowa.
Więcej o podejmowaniu takiej decyzji można przeczytać w poradniku dotyczącym modernizacji windy.
Co powinien sprawdzić zarządca budynku?
Zarządca nie powinien czekać na pierwszą przerwę w dostawie energii, aby ustalić, jak zachowa się urządzenie.
Warto znać odpowiedzi na następujące pytania:
- Czy winda ma automatyczny system uwalniania pasażerów?
- Jak zachowuje się po zaniku podstawowego zasilania?
- Do którego przystanku prowadzi kabinę?
- Jakie źródło energii wykorzystuje system awaryjny?
- Czy budynek ma agregat prądotwórczy?
- Czy dana winda jest objęta zasilaniem z agregatu?
- Czy działa awaryjna łączność z kabiną?
- Jak kontrolowany jest stan baterii i elementów zasilania awaryjnego?
- Czy instrukcja awaryjnego uwalniania odpowiada aktualnej konfiguracji windy?
Informacje te powinny wynikać z dokumentacji urządzenia oraz jego obsługi technicznej.
Nie należy samodzielnie testować systemu przez odcinanie zasilania windy.
Regularny serwis i konserwacja wind powinny uwzględniać również stan podzespołów związanych z awaryjnym funkcjonowaniem urządzenia.
Najczęstsze mity o windzie podczas braku prądu
| Mit | Jak jest w rzeczywistości? |
|---|---|
| „Gdy zabraknie prądu, winda spadnie.” | Zanik zasilania nie oznacza swobodnego spadku kabiny. |
| „Każda winda pojedzie na parter.” | Nie. Urządzenie może nie mieć zjazdu awaryjnego albo może kierować kabinę do innego przystanku. |
| „Zjazd awaryjny zawsze oznacza jazdę w dół.” | Nie. W określonych systemach kabina może poruszać się również w górę. |
| „Jeśli jest bateria, winda może normalnie pracować bez prądu.” | Nie zawsze. Bateria może służyć wyłącznie do uwolnienia pasażerów. |
| „Agregat i zjazd awaryjny to to samo.” | Nie. Agregat jest źródłem energii dla instalacji, a zjazd awaryjny funkcją urządzenia. |
| „Jeśli zjazd awaryjny nie działa, można samemu otworzyć drzwi.” | Nie. Pasażer powinien wezwać pomoc i pozostać w kabinie do bezpiecznego uwolnienia. |
Co przygotować przed zapytaniem o modernizację?
Do wstępnej oceny przydatne są przede wszystkim:
- producent i model windy,
- rok uruchomienia,
- rodzaj napędu – elektryczny lub hydrauliczny,
- typ sterowania, jeśli jest znany,
- dokumentacja urządzenia,
- informacja o istniejącym zasilaniu awaryjnym,
- informacja o agregacie prądotwórczym w budynku,
- historia wcześniejszych modernizacji.
Nie trzeba samodzielnie projektować rozwiązania. Najpierw należy sprawdzić konfigurację istniejącej windy i warunki techniczne obiektu.
Zapytaj o system zjazdu awaryjnego windy
Podsumowanie
Brak prądu nie oznacza automatycznie ani spadku windy, ani zjazdu kabiny na parter. Zachowanie urządzenia zależy od rodzaju napędu, sterowania, wyposażenia w system automatycznego uwalniania oraz sposobu zasilania awaryjnego budynku.
Jeżeli winda ma odpowiedni system, dodatkowe źródło energii może pozwolić na kontrolowane doprowadzenie kabiny do przystanku i otwarcie drzwi. Nie oznacza to jednak, że zjazd zadziała przy każdej możliwej awarii albo że urządzenie będzie później normalnie pracować bez zasilania sieciowego.
FAQ
Czy każda winda zjeżdża po zaniku prądu?
Nie. Automatyczne przemieszczenie kabiny wymaga odpowiedniego wyposażenia. Winda bez takiego systemu może pozostać zatrzymana do czasu przywrócenia zasilania lub bezpiecznego uwolnienia pasażerów.
Czy winda może spaść, gdy zabraknie prądu?
Sam zanik zasilania nie oznacza swobodnego spadku kabiny. Winda posiada rozwiązania bezpieczeństwa służące do kontrolowania i zatrzymywania jej ruchu.
Czy zjazd awaryjny windy działa na baterii?
Wiele systemów wykorzystuje akumulatory, ale sposób zasilania zależy od konstrukcji konkretnego rozwiązania. Bateria nie zawsze oznacza możliwość normalnej pracy windy przez cały czas awarii sieci.
Czy winda po zaniku prądu zawsze jedzie na parter?
Nie. W zależności od konfiguracji może zostać skierowana do najbliższego przystanku, najbliższego możliwego poziomu, niższego przystanku albo innego punktu określonego przez system.
Czy agregat zastępuje system zjazdu awaryjnego?
Nie są to te same rozwiązania. Agregat może dostarczać energię rezerwową do windy, jeśli przewidziano to w projekcie. System automatycznego uwalniania odpowiada natomiast za określoną procedurę po zaniku podstawowego zasilania.
Czy starszą windę można wyposażyć w zjazd awaryjny?
W wielu przypadkach można przeanalizować taką modernizację. Możliwość i zakres prac zależą jednak od napędu, sterowania, instalacji elektrycznej, drzwi, zabezpieczeń i ogólnej konfiguracji konkretnej windy.
